Co wybrać - szambo czy oczyszczalnię?

O sposobie odprowadzenia ścieków decydują wymagania zawarte w projekcie domu i planie zagospodarowania działki. Zależnie od ustaleń MPZP (miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego) lub wydanych warunków zabudowy, ścieki bytowe usuwane będą do sieci kanalizacyjnej, szczelnego zbiornika na nieczystości płynne popularnie zwanego szambem lub do przydomowej oczyszczalni ścieków. Nie można więc dowolnie wybierać między tymi wariantami, choć niekiedy mamy alternatywę - oczyszczalnia bądź szambo i o tym musimy zdecydować przed złożeniem zawiadomienia o planowanej inwestycji lub wniosku o wydanie pozwolenia na budowę.

Co wybrać - szambo czy oczyszczalnię?

Wymagania zgodnie z prawem budowlanym

Przepisy Prawa Budowlanego pozwalają na budowę przydomowej oczyszczalni ścieków o wydajności dobowej poniżej 7,5 m3 oraz bezodpływowego zbiornika na nieczystości płynne, o pojemności do 10 m3, jedynie po zgłoszenia zamiaru wykonania takiej inwestycji. Jednak w praktyce wymagania te spełnia już złożenie zawiadomienia o budowie domu, którego dokumentacja zawiera również niezbędne informacje i dokumenty odnośnie sposobu usuwania ścieków.

Formalności mogą się jednak skomplikować, jeśli instalacja ściekowa (głównie związana z oczyszczalnią) utworzy strefę oddziaływania poza granice własnej działki lub sposób odprowadzenia oczyszczonych ścieków wymaga uzyskania pozwolenia wodno-prawnego.

Natomiast występując o zmianę zatwierdzonego już w dokumentacji projektowej domu sposobu usuwania ścieków (dopuszczalną przynajmniej czasowo w uchwale o MPZP lub decyzji o WZiT) do składanego zgłoszenia trzeba dołączyć z reguły dokumentację techniczną takiej instalacji (można otrzymać ją od producenta oczyszczalni) oraz plan działki z zaznaczona jej lokalizacją, a także oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

Gdzie zlokalizować zbiornik szambowy i jak go osadzić?

Zgodna z przepisami, odległość pokrywy zbiornika i wylotu wentylacyjnego powinna wynosić nie mniej niż 5 m od okien i drzwi domu, oraz co najmniej 2 m od granicy działki, ulicy. Zbiornik na ścieki (tzw. szambo) powinien mieć wywiewna rurę wentylacyjną wysuniętą przynajmniej 0,5 m ponad poziom teren i musi być szczelny. Należy też zachować odległość 15 m od studni. Przyjmuje się, że jego pojemność nie powinna przekraczać 10 m3, co w zupełności wystarczy dla domu jednorodzinnego.

 

Oprócz powyższych wymagań, praktycznie nie ma innych ograniczeń w jego budowie, jednak niekiedy trzeba brać pod uwagę np. możliwość przenoszenia dodatkowych obciążeń, gdy zechcemy umieścić go np. pod przejazdem dla samochodu. Ze względu na konieczność okresowego opróżniania, trzeba zapewnić łatwy dojazd pojazdu asenizacyjnego. Najczęściej umieszczamy zbiornik w pobliżu bramy, ogrodzenia lub doprowadzamy tam rurę ssącą, która umożliwi usunięcie nieczystości bez konieczności wjazdu na posesję.

Szamba betonowe. fot. Probud
Szamba betonowe. fot. Probud

W sprzedaży dostępne są zbiorniki żelbetowe oraz z tworzyw sztucznych najczęściej laminatu poliestrowo-szklanego lub polietylenu o wysokiej gęstości (HDPE). Zbiorniki zelbetonowe są z reguły łatwiej dostępne, gdyż wytwarzają je często lokalne firmach produkujące wyroby betonowe.

Do ich zamontowania niezbędny jest dźwig i są budowane jako pełne lub z oddzielnie montowaną pokrywą dobieraną do przewidywanych obciążeń oraz oferowane przynajmniej kilku pojemnościach - najczęściej od 2 do 10 m3.

Zbiorniki tworzywowe mają kształt walca o średnicy 1-1,5 m i różnej długości. Spotyka się również zbiorniki o przekroju owalnym co umożliwia mniejsze ich zagłębienie przy podobnej pojemności. Większość zbiorników w wykonaniu standardowym nie może być przykryta warstwa ziemi o grubości większej niż 1 m i nie można nad nimi ułożyć podjazdu dla samochodu.

Zbiornik szczelny z PE. fot. PIPELIFE
Zbiornik szczelny z PE. fot. PIPELIFE

Sposób przygotowania wykopu - niezależnie od rodzaju zbiornika - jest podobny, ale przy zbiornikach tworzywowych konieczne będzie ustalenie, czy poziom wód gruntowych nie sięga powyżej jego dna. Przy płytkim zaleganiu wód gruntowych konieczne będzie wykonanie wokół niego wanny betonowej, która zapobiegnie "wypłynięciu" zbiornika, gdy będzie on pusty, a woda gruntowa podniesie się wysoko.

Głębokość wykopu powinna być o ok. 20 cm większa niż przewidywany poziom posadowienia zbiornika. Po wstępnym wyrównaniu podłoża, na dnie układa się warstwę piasku, zagęszcza i stawia zbiornik betonowy, obsypując go ziemią ubijaną warstwami. Przy zbiornikach tworzywowych, obsypkę należy wykonać z piasku, a na gruntach zwięzłych z piasku zmieszanego z cementem, co utworzy sztywna skorupę wokół zbiornika. Przy obsypywaniu i zagęszczaniu, zbiornik należy sukcesywnie napełniać wodą, aby nie dopuścić do wypychania go.

Oczyszczalnia ścieków - wymagania i wykonanie

Budowa oczyszczalni przydomowej będzie możliwa, jeśli jej lokalizacja ze względów formalnych oraz warunki wodno-gruntowe na działce na to pozwolą. Praktycznie zbiornik gnilny będący pierwszym stopniem oczyszczenia funkcjonuje podobnie jak szambo z tą różnicą, że ścieki nie są okresowo odpompowywane można więc go postawić w bezpośrednim sąsiedztwie domu, pod warunkiem, że system odpowietrzenia wyprowadzony będzie przynajmniej 0,6 m ponad górną krawędź okien i drzwi zewnętrznych.

Montaż zbiornika gnilnego w gruncie - jednego z elementów przydomowej oczyszczalni ścieków. fot. Eko-Bio Oczyszczalnie
Montaż zbiornika gnilnego w gruncie - jednego z elementów przydomowej oczyszczalni ścieków. fot. Eko-Bio Oczyszczalnie

Najwięcej problemów przysparza zachowanie wymaganych odległości od studni i to nie tylko na własnej działce, ale również sąsiednich. Zgodnie z przepisami musi być zachowana przynajmniej 15 metrowa odległość między studnią a zbiornikiem na nieczystości - osadnikiem gnilnym oraz 30 m od rur drenażu rozsączającego.

Jeszcze większy dystans - co najmniej 70 m - powinien być utrzymany od złoża filtracyjnego, jeśli nie jest ono zabezpieczone przed przenikaniem ścieków do wód gruntowych. Oprócz wymagań formalnych o możliwości budowy oraz wyborze konkretnego systemu oczyszczania ścieków decydują również warunku wodno-gruntowe i powierzchnia działki, jaką można wykorzystać do tego celu.

Są to:

  • przepuszczalność gruntu;
  • poziom wód gruntowych;
  • możliwość odprowadzenia oczyszczonych ścieków.

Odpowiednia przepuszczalność gruntu pozwala na wykorzystania podłoża rodzimego jako złoża filtracyjnego oczyszczającego ścieki w dostatecznym stopniu. Wstępną ocenę przepuszczalności przeprowadza się mierząc czas wsiąkania wody w warstwę, która ma pełnić rolę filtra. Wyniki pomiarów w standardowych dołkach powinny mieścić się w określonych granica dla przyjętej metody badania.

Szybsze wchłanianie występuje na gruntach bardzo przepuszczalnych, co ze względu na jakość oczyszczania jest niekorzystne, natomiast znacznie dłuższe czasy wsiąkania charakteryzują grunt nieprzepuszczalny, wymagający uzdatnienia do celów filtracyjnych.

Pomiędzy poziomem ułożenia rur do drenażu rozsączającego a najwyższym poziomem wód gruntowych musi być zachowana odległość przynajmniej 1,5 m. Tak gruba warstwa filtracyjna zapewnia dostateczne oczyszczenie ścieków i ochronę wód gruntowych.

Wysokość poziomu wód gruntowych na konkretnej działce można wstępnie określić np. poprzez porównania ze znajdującymi sie w pobliżu studniami, ale ostateczne rozeznanie uzyskamy po zleceniu badań geologicznych, które stwierdzą nie tylko głębokość zalegania wody, ale i rodzaj gruntu, na którym ma być ułożony drenaż rozsączający.

Schemat oczyszczalni biologicznej Bio Easy Flow. fot. Haba
Schemat oczyszczalni biologicznej Bio Easy Flow. fot. Haba

Problem z odprowadzeniem oczyszczonych ścieków pojawia się w sytuacji, gdy badania gruntu wykluczają możliwość budowy drenażu rozsączającego. W domy jednorodzinnym, przy 4- osobowej rodzinie, przeciętnie "produkuje się" ok. 1m3 ścieków w ciągu doby i mniej więcej taką samą ilość trzeba gdzieś odprowadzić po ich oczyszczeniu. Najczęściej wody wychodzącej z oczyszczalni kierowane są wtedy do studni chłonnej sięgającej warstwy gruntu o dobrej przepuszczalności i która stanowi integralną część oczyszczalni.

Stosownie do warunków lokalnych, oczyszczalnia przydomowa może pracować w różnych systemach.

  • Najpopularniejsza oczyszczalnia z bezpośrednim drenażem rozsączającym. Składa się z 2- lub 3- komorowego zbiornika gnilnego oraz sieci drenów ułożonych bezpośrednio w gruncie, ale nadaje się tylko na grunty przepuszczalne o niskim poziomie wód podziemnych.
  • Przy mniej korzystnych warunkach przepuszczalności drenaż można ułożyć na warstwie filtracyjnej, pod którą instaluje się system drenów zbierających odprowadzających wodę do studni chłonnej.
  • Natomiast przy wysokim poziomie wód gruntowych możliwa będzie budowa drenażu z kopcem filtracyjnym. Wymaga to wykonania nasypu o wysokości pozwalającej na zachowanie odległości 1,5 m wód gruntowych od drenów.
Przydomowa oczyszczalnia ścieków na kopcu nasypowym. fot. EURO SZAKK PL
Przydomowa oczyszczalnia ścieków na kopcu nasypowym. fot. EURO SZAKK PL

Rozwiązania to co prawda zapewnia samoczynny odpływ oczyszczonych ścieków do gruntu, ale wymaga zamontowania przepompowni przetłaczającej ścieki na wyższy poziom. Wszystkie oczyszczalnie z drenażem rozsączającym zajmują dość duża powierzchnię - przeciętnie na jednego mieszkańca potrzeba ok. 20 m2 terenu.

W powyższych systemach oczyszczania, końcowa neutralizacja ścieków następuje w gruncie, pod warunkiem zapewnienia dopływu powietrza do drenów, co umożliwiają kominki wentylacyjne umieszczone na końcach ciągów drenarskich.

W inny sposób przebiega oczyszczanie ścieków w tzw. złożach roślinnych. Budowane są różne warianty tych oczyszczalni z poziomym lub pionowym przepływem ścieków, ale wspólną ich cechą jest oddzielenie złoża od gruntu rodzimego (izolacja folią) oraz konieczność odprowadzenia ścieku do studni chłonnej, rowu czy stawu.

Złoże składa się z odpowiednio dobranych warstw żwiru, piasku, gruntu urodzajnego, a także systemy dozującego dopływ ścieków. Oczyszczalnie takie zajmują mniej miejsca (przeciętnie 5-10 m2 na osobę), ale mogą w niesprzyjających warunkach przestać funkcjonować.

Całkowicie uniezależnienie pracy oczyszczalni od warunków gruntowych zapewniają systemy oczyszczalni biologicznych systemu SBR. Proces neutralizacji ścieków następuje w zamkniętych zbiornikach dzięki bakteriom, napowietrzaniu, mieszaniu, a na wylocie otrzymujemy prawie czystą wodę. Instalacje takie nie zajmują wiele miejsca - zbiorniki zakopane są w ziemi, ale system wymaga częstej konserwacji i zużywają sporo prądu do zasilania urządzeń.

autor: Cezary Jankowski

opracowanie: Aleksander Rembisz

zdjęcia: Eko-Bio Oczyszczalnie, Pipelife, Probud, EURO SZAKK PL, HABA

Komentarze

FILMY OSTATNIO DODANE
Copyright © AVT 2020 Sklep AVT